چرا دلار یاغی شد؟ – ایسنا

به گزارش ایسنا، کارشناسان اقتصادی دلایل متعددی را برای نوسانات بازار ارز در چهار دهه گذشته مطرح کرده اند که البته از سال 2018 با تشدید تحریم ها شدت گرفته است. در پی برخی اعتراضات به افزایش قیمت ارز و مشکلات معیشتی در تهران و برخی شهرستان ها، قیمت دلار در روزهای اخیر تا محدوده 145 هزار تومان افزایش یافت اما پس از گذشت تنها دو روز به کانال 137 بازگشت و اکنون به 135 هزار تومان رسید. این اتفاق پس از آن رخ داد که عبدالناصر همتی جایگزین محمدرضا فرزین در ریاست بانک مرکزی شد.

اما دلیل اصلی روند افزایشی قیمت ارز در سال های اخیر چیست؟ اولین عامل کاهش شدید درآمدهای نفتی کشور است. نفتی که سال گذشته دولت به طور متوسط ​​72 دلار می فروخت، اکنون تنها 51 دلار با تخفیف به فروش می رسد که به معنای کاهش 30 درصدی درآمد ارزی است که تاثیر مستقیمی بر بازار دارد. دومین عامل ثبات قیمت دلار نیما در سطح 70 هزار تومان طی یک سال گذشته است. کارشناسان معتقدند این اقدام برخلاف اصول اقتصادی و تجربیات جهانی باعث افزایش اختلاف قیمت نیما با بازار آزاد، کاهش انگیزه صادرکنندگان برای تامین ارز شده و واردکنندگان نیز با ارائه درخواست غیرواقعی، رانت کلانی را کسب کنند.

محمدصادق الحسینی، اقتصاددان، تعیین کانال واقعی قیمت دلار را مهم می داند و می گوید: قیمت واقعی دلار بر اساس اختلاف نرخ تورم ایران و آمریکا باید در محدوده ۱۳۰ هزار تومان باشد. وی توضیح می دهد که بر اساس نمودار ارائه شده در آبان ماه، نرخ ارز از 97 تا 130 هزار تومان متغیر است و هر قیمتی در این محدوده می تواند نوسان داشته باشد. سقف این کانال در آذر و آذر بین 133 تا 134 هزار تومان است و با وجود اینکه احتمال افزایش موقتی وجود دارد، به سرعت به کانال باز می گردد. قیمت می تواند کمتر باشد، مثلا 105 هزار تومان، اما در حال حاضر دو عامل اصلی وجود دارد که باعث شده دلار به سقف کانال واقعی برسد.

صادق الحسینی معتقد است ثبات قیمت فضل موجب اختلال در تولید و صادرات کشور شده و یکی از دلایل برکناری برخی مدیران بانکی بوده است. وی می گوید: وقتی قیمت دلار گران می شود، نعمت است، اختلاف آن با بازار آزاد کم می شود و انگیزه های غیرواقعی برای صادرکنندگان و واردکنندگان از بین می رود، اما ثبات قیمت، رانت های هنگفتی ایجاد می کند و فشار بر تولید را افزایش می دهد.
علاوه بر این، تقاضای فصلی در پایان سال و پایان سال چین نیز نوسانات صعودی قیمت ارز را تشدید کرد. بنابراین ادعای عده ای که افزایش سه برابری بنزین را دلیل افزایش قیمت دلار می دانند صحت ندارد و واقعیت اقتصادی و سیاست های غلط داخلی دلیل اصلی نوسانات ارزی است.

2 تحریم ها و عوامل نقدینگی

کاهش عرضه ارز در شرایط تحریم یکی از عوامل اصلی رشد قیمت دلار و افزایش تورم در ایران است. حسین امیری، کارشناس اقتصادی می گوید: نوسانات ارزی نتیجه یک سری مسائل سیاسی، کاهش ارز حاصل از صادرات و سه برابر شدن قیمت بنزین است و نمی توان تاثیر تحریم ها را بر اقتصاد کشور نادیده گرفت، زیرا این محدودیت ها بسیاری از صنایع را با چالش های جدی مواجه کرده است.

محمدرضا نجوی منش یکی از اعضای هیئت اتاق بازرگانی تهران با تاکید بر نقش نقدینگی می گوید: تا زمانی که حجم نقدینگی بدون افزایش متناسب با تولید و کالا رشد کند، افزایش قیمت در همه بازارها اجتناب ناپذیر است. وی افزود: این اثر سرریز نقدینگی شامل مسکن، ارز، مواد غذایی مانند برنج و نان و حتی کالاهای مصرفی روزانه است که همگی تقریباً با یک نرخ نوسان داشته اند.

در سال های گذشته دولت سعی می کرد برخی قیمت ها را به صورت مصنوعی پایین نگه دارد، اما اکنون این سیاست دیگر امکان پذیر نیست. در نتیجه کاهش عرضه ارز، تحریم ها و رشد بی رویه نقدینگی ترکیب شکننده ای را ایجاد کرد که تورم و نوسانات قیمتی را در اقتصاد ایران تشدید کرد و فشاری را بر صنایع و خانوارها تحمیل کرد.

مجیدرضا حریری، عضو اتاق بازرگانی، روند صعودی اخیر بازار ارز را محصول ترکیبی از تحولات داخلی و بین المللی می داند. وی می گوید: قیمت ارز در ایران بیش از هر چیز به سیاست خارجی و شرایط منطقه بستگی دارد، تحریم ها، تنش ها، جنگ ها و درگیری ها عواملی هستند که ارزش پول ملی را در هر جای دنیا تحت تاثیر قرار می دهند و اگر ریشه های نوسانات ارزی را جستجو کنیم باید بپذیریم که کشور ما در دو سال اخیر به طور مستمر درگیر درگیری ها و فشارهای خارجی بوده است. اما حریری با تاکید بر اینکه این عوامل به تنهایی قادر به ایجاد تکانه های شدید در ارز نیستند، می گوید: «اگر ما متعادل و باثبات عمل می کردیم و رسالت خود را در رابطه با مدل اقتصادی روشن می کردیم، وضعیت فرق می کرد، اینکه اقتصاد ما بازار محور بود یا اقتصاد متمرکز دولتی، باید مشخص می شد.
به گفته این کارشناس، نوسانات ارزی که از اردیبهشت 1396 و همزمان با خروج آمریکا از برنامه جامع اقدام مشترک تشدید شده، ریشه در کاهش عرضه ارز ناشی از تحریم ها، کاهش صادرات و رشد بی رویه نقدینگی دارد. این عوامل در کنار هم، اقتصاد شکننده ای را ایجاد کردند که نه تنها بر بازار ارز، بلکه بر تولید، صادرات و قدرت خرید خانواده ها نیز فشار وارد کرد که باعث تشدید تورم و بی ثباتی اقتصادی شد.

آنتن پیام